و حكم زنا به سبب حمل مرتّب نمىشود ؛ و با احتمال لحوق به هر يك از اوّل و دوّم آيا با قرعه تعيين مىشود ، يا آن كه دومى اولى است ، يا آن كه تعبّد شرعى به نفى از هر دو است پس احتمال ، ملغى است ؟ احتمالاتى است . 5 مبدأ عده مسأله 5 زوجهء حاضر ، از حين طلاق و وفات ، عده مىگيرد ؛ و همچنين زوجهء غائب ، از حين وقوع طلاق كه ثابت باشد ، عده مىگيرد ؛ و اگر غائب ، وفات كرد ، مبدأ اعتداد از وقت بلوغ خبر وفات است . و اظهر عدم لحوق محبوس و مريض و نحو اينها ( كه بلوغ خبر به سببى غير غيبت منتفى است ) به غائب ؛ بلكه حكم اعتداد حاضر را دارند . و همچنين امه مزوجه ، مثل حره است در اين حكم بنا بر احوط . اگر زوجه ، مجنونه يا صغيره بود ، خبر وفات زوج غائب به ولى او نرسيد تا وقتى كه افاقه حاصل شد و يا كبيره شد ، اظهر اعتداد از حين بلوغ خبر است نه از حين وفات . و ام الولد و محلله كه زوجه نيستند ، عده آنها از زمان وفات مالك است . و در زوجه ، فرقى بين دائميّه و منقطعه نيست . و بلوغِ موجب اعتداد ، شرط آن اخبار عدل يا بيّنه نيست ؛ بلى بعد از عده هم جائز نيست تزويج مگر بعد از ثبوت شرعى موت زوج و خروج عده ، لكن اگر اقدام به تزويج شد بعد معلوم شد صدق اخبار و وقوع عقد بعد از انقضاى عدّه ، صحيح است نكاح . غير بلوغ از سائر امارات ظنيه ، به حكم بلوغ نيست اگر چه محل احتياط است در اعتداد و كفايت آن با مصادفت ؛ بخلاف كتابت و نحو آن كه براى بلوغ است كه به منزله بلوغ است . و در وجوب اعتداد به بلوغ ، يا جواز تاخير ، يا ثبوت . تأمل است ، و اظهر وجوب است . مطلَّقه در حاضر و غائب ، از حين طلاق ، عده مىگيرد ؛ مگر آن كه نداند زمان طلاق را كه از حين بلوغ ، عده مىگيرد با احتساب مقدارى از زمان كه مىداند گذشته است از